RIE aðferðin: Hvernig ég varð rólegra og öruggara foreldri

Eitt sem er ekki algengt í foreldraheiminum á Íslandi er "uppeldisaðferða tíska". Miðað við það sem ég hef fylgst með frá Ameríku eru foreldrar mikið að spá í hvaða aðferð þeir ætli að velja fyrir barnið sitt - og nóg er í boði. Montessori, Attachment Parenting, Slow Parenting, Gentle Parenting, Waldorf og síðast en ekki síst RIE.

Ég hélt að ég vissi af flestöllu sem var í gangi í uppeldisheiminum en einhvern veginn hefur RIE farið framhjá mér þar til núna. RIE er frekar nýlega komið í umræðuna að því er mér virðist. Þó það hafi verið til heillengi þá nýlega hefur það orðið þekkt sem uppeldisaðferð sem foreldrar og fjölmiðlar tala um.

Janet Lansbury er ein helsta talskona þess í dag. Ég hafði oft heyrt nafnið hennar nefnt og tók því bara sem svo að hún væri enn einn bloggarinn um blítt uppeldi eða "gentle parenting".

Svo komst ég að því að hún skrifar um alveg sérstaka aðferð sem heitir RIE aðferðin (e. RIE philosophy/method). Þetta hefur stundum verið kallað "Mindful Parenting" eða "Respectful Parenting" sem á einnig vel við eins og þið munið eflaust sjá hér. Því meira sem ég les um RIE því heillaðari verð ég. Hún er líka með hlaðvarp þar sem hún svarar ýmsum spurningum og vangaveltum frá foreldrum sem er mjög fróðlegt.
Ég fékk tækifæri til að hlusta á Janet tala á málþingi á vegum International Play Iceland nýlega. Eftir að hafa spjallað við hana og komist að því enn betur hvað mér finnst þetta heillandi fræði fannst mér ég knúin til að skrifa um RIE og deila með ykkur, kæru íslensku foreldrar.
Þetta er eitthvað sem ég vissi ekki að vantaði í þann hafsjó upplýsinga um uppeldi sem ég hafði áður kynnt mér, en nú finnst mér þetta ómissandi!

Hvað er RIE?

RIE stendur fyrir Resources for Infant Educarers. RIE eru samtök sem stofnuð voru árið 1978 af ungbarnasérfræðingnum Mögdu Gerber og Tom Forrest M.D., sérfræðingur í taugalækningum barna. Markmið samtakanna var að bæta umönnun ungra barna og fræðslu fyrir ummönnunaraðila ungra barna.

Af heimasíðu upphafskonunnar Mögdu Gerber stendur:

The basis of Magda's Gerber's RIE philosophy is respect for, and trust in the baby to be an initiator, an explorer, and a self learner. Magda encouraged parents and caregivers to provide: An environment for the child that is physically safe, cognitively challenging and emotionally nurturing.

Hvernig virkar RIE?

Hér er listi yfir nokkur helstu atriði sem einkenna RIE, nánari lýsing á þeim og mínar hugleiðingar um þau. Þessi listi er ekki tæmandi en þetta eru þau atriði sem ég hef helst verið að velta fyrir mér. Ég mun örugglega skrifa framhalds pistil þar til að fara yfir það sem má bæta við.

Virðing fyrir barninu sem einstaklingi

RIE leggur áherslu á að bera virðingu fyrir barninu sem einstaklingi. Hafa það ofarlega í huga að nýfædd börn, og börn á öllum aldri, hafa tilfinningar, skynjanir og vilja. Janet lýsti þessu í bókinni sinni Elevating Child Care eins og hvernig við sjálf myndum vilja að hugsað væri um okkur ef við hefðum fengið heilablóðfall og þyrftum hjálp við alla ummönnun. Við myndum við vilja vera látin vita áður en við fengjum sprautu, værum færð til, klædd eða böðuð.

Mitt sjónarhorn

Ég held að við eigum það mörg til að gleyma að hafa börnin okkar með í ráðum um hvað er að gerast. Við þvoum þeim í framan, klæðum þau í, klæðum þau úr, færum þau til og frá án þess að segja þeim frá því hvað við ætlum að gera. Þó þau skilji ekki orðin fullkomlega fyrst þá smám saman fara þau að skilja eitt og eitt orð, finna að við berum virðingu fyrir þeim og viljum leyfa þeim að taka þátt.

Tengslamyndun í gegnum umönnun

Í framhaldi af virðingunni lítur RIE dálítið sérstökum augum á umönnunarverk svo sem bleiuskipti, bað, klæða, gefa mat og svæfa. Á þeim augnablikum ættu foreldrar að veita börnum fulla athygli og umhyggju. Tala blíðlega við þau og útskýra hvað er að gerast og líta svo á að þau séu þáttakendur í ferlinu frekar en bara litlar verur með þarfir sem þarf að sinna. Þau eru meðvituð um allt sem gerist og fær um að taka þátt, lítið til að byrja með en smám saman eykst það með aldri og hversu mikið við höfum þau með. Til dæmis segja: "Nú ætla ég að klæða þig úr þessum buxum, má ég lyfta rassinum svo ég geti tekið þær af?" Og bíða eftir svari. Jafnvel þó barnið skilji ekki nákvæmlega hvað sé verið að segja, þá eftir endurtekin skipti af blíðlegum og virðingafullum samskiptum gerir það sér grein fyrir því að það sjálft skipti máli í þessu ferli og hafi eitthvað um það að segja. Smám saman lærir barnið að hjálpa til og lyfta rassinum eða rétta fram hendina til að fara í ermi. En það gerist ekki ef barnið fær aldrei að taka þátt eða heyra af því sem er að gerast.

Mitt sjónarhorn

Ég held að það sé ansi algeng að foreldrar vilji ljúka þessum verkum af og finnist þau ekkert sérstök. Þannig leit ég oftast á það og allavega ekki sem einhver sérstök tengslamyndunar-augnablik. Nema kannski að svæfa eða baða en við fórum oft í bað saman, það var einfaldara fyrir okkur. En ég held að það sé heilmikið til í því að nota þessi umönnunarverk sem vettvang til tengslamyndunar og samskipta en það skýrist kannski líka betur með næstu atriðum.

Viðurkenna tilfinningar og tjáningu þeirra

Nýfædd börn hafa líðan og tilfinningar - og þau tjá þær. RIE segir að við eigum strax frá upphafi að viðurkenna þessar tilfinningar, tala við þau um þær og sýna þeim samkennd. Þetta á við um allar tilfinningar þær góðu og þær slæmu. Það er auðvelt að gleðjast með ungbarni sem brosir eða hlær af gleði, líklega þarf ekki að segja neinum hvernig það er gert. En erfiðara getur verið að sýna samkennd og skilning þegar barnið er reitt, pirrað eða hrætt. Þegar búið er að ganga í skugga um að öllum grunnþörfum barnsins sé uppfyllt, það sé ekki svangt, kalt eða heitt, með óhreina bleiu eða þreytt, en barnið er samt órólegt þarf það á einhvers konar annarri aðstoð að halda og kannski bara að tilfinningar þess séu viðurkenndar og þeim sýndur stuðningur. Grátur er eðlilegur hluti af tjáningu barnsins og foreldrar ættu sannarlega að vera til staðar fyrir barnið sitt, en þeir geta ekki ætlast til þess af sér að láta hann alltaf hætta strax, slíkt eru ómögulegar kröfur.

Mitt sjónarhorn

Þetta finnst mér án efa vera merkilegasti parturinn af RIE en einnig sá flóknasti. Það er þrennt sem ég vil segja um þennan hluta.

• Í fyrsta lagi gætu foreldrar sleppt þessu atriði vegna þess þeim dettur ekki í hug að fara að ræða við ungabarnið hvernig því líður eða reyna að sýna því að þau skilji að barnið sé að upplifa erfiðar tilfinningar. Heldur einfaldlega reyna þau að laga vandamálið og hugga barnið. Reyna að finna eitthvað annað fyrir barnið að gera og dreifa þannig huganum frá vandamálinu. Þá lærir barnið ekki að það sé allt í lagi að upplifa erfiðar tilfinningar og að foreldrarnir munu hlusta og vera til staðar.
• Í öðru lagi gætu foreldrar reynt að gera sem mest til að forðast það að barnið upplifi óþægilegar tilfinningar og dettur mér þá helst í hug foreldrar sem taka barnið með sér á klósettið frekar en að yfirgefa það (á öruggum stað nálægt) og eiga hættu á að barninu líði illa.
• Í þriðja lagi skiptir miklu máli að foreldrið sé tilbúið í þessa "vinnu". Hún mun koma hvort sem foreldrið er tilbúið eða ekki en það er mikilvægt að hafa í huga hversu mikið foreldrið kann að þurfa að undirbúa sig eða æfa sig. Það er okkur mjög eðlislægt að vilja alltaf "laga" vanlíðan ástvina okkar, sérstaklega barnanna okkar. Það er bara ekki alltaf okkar hlutverk að laga allt. Sumt getum við ekki lagað og þá þurfum við að vera tilbúin að veita stuðning og skilning á tilfinningunum - og það getur verið mjög erfitt.

Þetta var ég ekki að vanda mig við þegar Esjar var lítill. Enda hafði aldrei neinn talað um þetta við mig eða ég lesið neitt um þetta. Mér var mjög í mun um að honum liði sem oftast vel, við svæfðum hann alltaf og liggjum enn hjá honum þegar hann sofnar. Ég tók hann örugglega með mér á klósettið svo hann væri ekki hræddur um að ég væri horfin.

Traust fyrir vali á afþreyingu og leik

RIE treystir því að börn finni sér afþreyingu við hæfi án þess að við foreldrarnir þurfum endilega að finna eitthvað handa þeim að gera eða séum að skemmta þeim. Gefum þeim öruggt og hæfilega örvandi umhverfi með einföldum hlutum til að leika með og þau munu finna sér leik við hæfi. Látum þau sjá um að læra nýja hluti og halda sér uppteknum en við skulum sitja og fylgjast með úr hæfilegri fjarlægð og bregðast við þegar þau þurfa á okkur að halda. Með því að leyfa þeim að stjórna sínum leik gefum við þeim tækifæri til að einbeita sér að því sem þau hafa mestan áhuga á hverju sinni hvort sem það séu skuggarnir í herberginu, hreyfing handanna eða næsta dót sem þau grípa í. Einnig fá þau frið til að "vinna í því" eins lengi og þau vilja og þróa þannig með sér getu til að halda athygli.

Mitt sjónarhorn

Þetta er andstætt við að rétta þeim leikföng til að skoða, hafa litríka óróa fyrir ofan rúmið, dót hangandi á kerrum og bílstólum eða að við sjálf séum meirihluta dagsins að tala við þau og leika. Þannig hafa þau nefnilega ekki val um hvað þau einbeita sér að heldur ákveðum við það fyrir þau. Þá er líka hætt við að börnin verða háð því að við sjáum þeim fyrir leik eða einhverju að gera. Auk þess hættir okkur til að stýra eða hafa áhrif á hvernig börnin leika.

Náttúruleg hreyfing

Í framhaldi af traustinu til þess að börn geri það sem hentar þeim ætti eins að leyfa þeim að þróa hreyfigetu sína náttúrulega. Til að byrja með er nóg fyrir nokkra mánaða gamalt barn að liggja á teppi á gólfinu og velta því fyrir sér hvernig hendur og fætur hreyfast, velta höfðinu til beggja hliða, horfa í allar áttir. Það er alger óþarfi að reyna að hjálpa barninu að læra að liggja á maganum, setjast upp eða byrja að skríða. Börn læra þessa virkni náttúrulega sjálf, ef við gefum þeim réttar aðstæður og tíma til að æfa sig. Réttar aðstæur eru oftast bara öruggt svæði með mjúku undirlagi og einföld leikföng.

Mitt sjónarhorn

Þetta er andstætt við að láta börn vera í ömmustól, leikgrind, hoppurólu eða göngugrind. Aðstæðum sem þau komast ekki sjálf í eða úr og eru ekki frjáls til að hreyfa sig eins og þau vilja og líkami þeirra getur. Það á líka við um að láta þau sitja áður en þau eru tilbúin og að láta þau labba áður en þau geta það (t.d. með því að halda höndunum þeirra uppi og láta þau labba). Hér er líka átt við að treysta því að barnið muni velta sér yfir á magann þegar það er tilbúið í stað þess að láta það æfa sig eins og mjög gjarnan er hvatt til.

Hvernig gerir þetta mig að rólegra foreldri?

Nú þegar annað barn er á leiðinni finn ég fyrir talsvert meiri ró gagnvart ungbarnatímabilinu eftir að ég kynntist RIE. Ég finn fyrir minni pressu til að þurfa að skemmta barninu mínu. Tengslamyndun getur farið fram í gegnum öll önnur atriði og ég get verið góð mamma þó ég taki mér stund til að lesa bók á meðan barnið leikur sér sjálft - og það mun hafa gaman af því! Ég finn öryggi í því að hugsa til þess að ég þurfi ekki endilega að hugga barnið eða láta það hætta að gráta. Auðvitað mun ég uppfylla allar grunnþarfir barnsins og sjá til þess að því líði almennt vel en ekki vera hrædd við að það upplifi erfiðleika við hæfi. Ég veit nokkurn veginn hvernig ég á að bregðast við - þó það verði ekki alltaf auðvelt.

Mér þætti mjög gaman að heyra hvað ykkur finnst um RIE og hvort þetta sé eitthvað sem þið eruð að gera nú þegar eða hvort þetta sé alveg nýtt fyrir ykkur. Endilega skrifið ummæli ef þið hafið eitthvað um þetta að segja eða hafið tillögur um eitthvað annað sem þið mynduð vilja vita meira um.

Lesið meira um RIE:

Heimasíða RIE samtakanna
Heimasíða um Mögdu Gerber

Heimasíða Janet Lansbury

Hlustið á hlaðvarp Janet Lansbury:

Soundcloud

iTunes
Stitcher

Vertu viss.

Vertu örugg/ur um að þú sért að gera það besta í þinni stöðu fyrir þitt barn.

Eins og ég hef áður talað um á þessu bloggi vill fólk oft gefa manni góð ráð um uppeldi barna. Stundum óumbeðið og þá stundum óvelkomið.
Nýlega var umræða um mataræði barna í einum foreldrahóp sem ég tilheyri. Umræðan snérist aðallega um athugasemdir fólks um þær leiðir sem foreldrar velja í mataræði barnanna sinna. Eflaust geta allir foreldrar sagt sögu af atviki þar sem einhver  hafði eitthvað til málanna að leggja varðandi þetta mikilvæga málefni. Helst bar þá að nefna dæmisögur af góðviljuðum ættingjum sem vildu ólmir fá að gefa ungu barni sætindi eða aðra góðviljaða ættingja sem sáu tilefni til að gefa sitt álit á brjóstagjöfinni. Bæði eru þetta málefni sem foreldrar vilja alls ekki klúðra svo skiljanlega er erfitt að sæta gagnrýni um hvoru tveggja.

Ég er ekki mikið frábrugðin öðrum foreldrum og hef því alveg fengið minn skammt af góðfúslega gefnum ráðum. Ekki bara um mataræði! Svefn, klæðnaður, snuðnotkun, hversu mikið er haldið á börnum. Sum voru gagnleg, önnur fyndin (því þau voru svo úrelt) en sum hafa verið aðeins særandi.

Það sem ég hef þó áttað mig á er þetta: 

• ég get ekki komið í veg fyrir að fólk hafi og segi sína skoðun
• ég ræð hvernig ég bregst við þeim
• ég get reynt að veita viðkomandi fræðslu og úskýringu á mínu vali (sé þetta einhver nákominn og athugasemdin veitt í vinsemd)
• ég get verið upplýst og viss um að ég hafi valið bestu leiðina fyrir okkur
• ég get verið örugg með þá leið sem ég hef valið

Síðustu tvo punktana tel ég vera mikilvægasta. Ekki samt misskilja þá sem svo að ég hafi alltaf rétt fyrir mér og að ég muni ekki breyta um skoðun. Síður en svo.
Ég á við að ég hafi lesið mér til um og fullvissað mig um að það sem ég geri sé gott og rétt, eftir heimildum sem ég treysti. "Af því að mamma/amma/langamma gerði þetta svona og það fór vel." eða "Svona er þetta bara gert." tel ég ekki vera góð rökfærsla.
Því næst er að hafa öryggið til að fylgja því sem ég tel best þó svo einhverju finnist það ekki ákjósanlegast.
Síðan vil ég ráðleggja öllum sem lesa að spyrja af einlægni um hætti foreldra. Maður veit aldrei hvað á undan hefur látið hjá fjölskyldunni eða hvaða (mögulega frábæru) heimildir þau hafa fyrir sínu vali.

Hvaða heimildum treysti ég?

Fyrir þá sem þekkja mig eða hafa lesið bloggið mitt er svarið kannski augljóst. Fræðibækur, greinar og blogg skrifaðar í anda tengslauppeldis eru helstu heimildir sem ég leita til og treysti.
Einnig á ég góða vini, foreldra sem ég lít upp til, sem eru góðar fyrirmyndir, stuðningur og ráðgjafar.

Það getur verið erfitt að synda á móti straumnum. En straumarnir eru margir svo það er eins gott að maður fái sér bara froskalappir og sundgleraugu til að hjálpa sér að synda í rétta átt!

Lykillinn að farsælli brjóstagjöf

Kæra ólétta vinkona.

Á meðgöngunni eru milljón hlutir sem veltast í höfði þér varðandi barnið og allt sem því tengist. Eitt af þeim er örugglega brjóstagjöf. Ef þú ert að lesa þetta ertu að öllum líkindum íslensk og munt því líklega vilja hafa barn þitt á brjósti þar sem hlutfall kvenna sem byrja brjóstagjöf er í kringum 99% á Íslandi *klapp á bakið íslenskar konur*. Ég vil aðeins deila með þér þeim atriðum sem eru almennt talin stuðla að farsælli brjóstagjöf og reyndist mér vel.

Númer eitt: Þekking

Að vita við hverju er að búast tel ég vera gríðarlega mikilvægt. Bíómyndarhugmyndin af brjóstagjöf þar sem konan tekur barnið nýfætt og heldur því í fangi sér meðan það gúlpar ofan í sig brjóstamjólk segir ekki alveg alla söguna. Því meira sem þú veist um eðlilegan framgang brjóstagjafar og hvar hjálp er að finna, þeim mun líklegra er að ykkur gangi vel. Ég fór á námskeið hjá Björkinni sem heitir Brjóstagjöf og umönnun nýbura. Ég er viss um að þar var grunnurinn lagður að þeirri góðu brjóstagjöf sem við Esjar höfum notið. 

Hér er bæklingur heilsugæslunnar um brjóstagjöf með fullt af góðum upplýsingum.

Númer tvö: Hugarfar

Eitt af því sem ég tók með mér heim af námskeiðinu var: Hugarfar skiptir öllu máli. Vera jákvæð og bjartsýn. Hugsa bara allan daginn: 

Þetta mun ganga vel, ég er með fullt af mjólk, við getum þetta 

Númer þrjú: Aðstoð

Ef það gengur illa eða þú ert ekki viss um að þið séuð að gera rétt  - fáðu aðstoð. Ég hringdi bjöllunni í hvert einasta skipti sem ég gaf Esjari á Hreiðrinu og bað ljósmóður að fylgjast með og leiðbeina. Ég get ekki sagt að ég hafi alltaf fengið sömu leiðbeiningarnar en þó hjálpaði heilmikið að fá þær inn og heyra hvað þær höfðu að segja. Við vorum síðan svo "heppin" að Esjar fékk gulu og við lögðumst inn í tvær nætur þegar hann var þriggja daga gamall. Þá tók á móti okkur ljósmóðir sem var brjóstagjafaráðgjafi og hún tók okkur í gegn og lagaði það sem upp á vantaði.

Brjóstagjafaráðgjafar eru starfandi á sumum heilsugæslum og svo veitir Ingibjörg ráðgjöf á einkastofu sinni í Lygnu. 

Komdu í hópinn Stuðningskonur við brjóstagjöf á facebook. Þar er fullt af yndislegum konum sem vilja ekkert meira en að þér gangi vel með brjóstagjöf. 

Númer fjögur: Hvíld og næring

Það er ekki að ástæðulausu að tönglast er á þessu við nýbakaðar mæður. Líkaminn á auðveldast með að framleiða mjólk ef hann fær hvíld, góða næringu og nóg af vatni. Þannig að, hvíldu þig með barninu eins og þú getur, borðaðu hollan mat og drekktu vatn þegar þú ert þyrst.

Númer fimm: Ekkert stress

Lágmarka ætti stress/streitu eins og hægt er. Nú er mismunandi hvað veldur streitu hjá fólki en nokkuð algengt er þetta týpíska daglegar áreiti; þvottur, þrif, tiltekt, krefjandi gestir ;) Mamman á því að fá frið til að liggja með tásur upp í loft og hugsa um mjólk að fossa úr brjóstunum sínum!

Gangi þér vel!

Skrifað í tilefni Brjóstagjafavikunnar á Íslandi, september 2013

Er hann ekki "vær og góður"?

Æj þessi spurning. Er ekkert annað hægt að spyrja nýbakað foreldra? Börn "eiga" ekki endilega að vera fullkomlega vær og góð alltaf. Auðvitað er gaman þegar gengur mjög vel. Þegar barn og foreldri smella frábærlega saman og læra fljótt hvort inn á annað. En allt hitt er líka alveg eðlilegt. Hér eru upplýsingar af tveimur glærum frá barnalækninum Sigurði Þorgrímssyni um "Algeng vandamál á fyrsta ári."

Óværð ungbarna

• Heilbrigð og eðlileg börn gráta
• Grátur er hluti af eðlilegri hegðun
• Ung börn gráta af ýmsum ástæðum:
• vantar athygli
• eru svöng
• líður illa
• finna til
• Óværð er ein algengasta kvörtun foreldra vegna ungbarna á fyrstu vikum og mánuðum
• Veldur oft kvíða [hjá foreldrum] og leiðir til óæskilegra breytinga á umönnun barna
• Leiðir einnig til vafasamra rannsókna sjúkdómsgreininga og meðferða [óhefðbundnar lækningar eins og hómópatía og höfuðbeina- og spjaldhryggjöfnun]
• Mikill kostnaður fyrir heilbrigðiskerfið
• Líkamleg vandamál skýra sennilega innan við 5%.

Þarna slær hann á þá hugmynd að öll börn eigi að vera "vær og góð". Að vera ungbarn er heilmikil og krefjandi vinna og ekki skrýtið að stundum gangi aðeins illa. Foreldrar þurfa líka tíma til að jafna sig á fæðingunni/meðgöngunni og finna sig í nýja ábyrgðarfulla hlutverkinu. Oft leitar fólk þó frekar líkamlegra skýringa þó þær séu eins óalgengar og innan við 5%. Ég vildi að ég myndi oftar heyra fólk segja við nýbakaða foreldra "líður honum ekki bara best hjá mömmu sinni/pabba sínum?" t.d. þegar barn kvartar í fangi ókunnugra heldur en "er maginn að angra hann?".

Síðustu dagarnir fyrir settan dag

"Jæja núúna má þetta alveg fara að gerast" 

Ég var sett á þriðjudaginn 8. maí. 

Á mánudeginum fékk ég samdráttahrinu og var ég viss um að nú væri ég að fara af stað. Við bættum í spítalatöskuna það sem upp á vantaði. Ég hringdi upp á Hreiður og lét vita að ég væri líklega að fara af stað og þær sögðu mér að fá mér að borða og koma þegar verkirnir væru orðnir veri og styttra á milli. Ég vildi borða Á næstu grösum en Klapparstígurinn var lokaður vegna framkvæmda. Við enduðum þá á Nings í staðinn. Við vildum ekkert hringja í fjölskylduna fyrr en við værum komin upp á spítala en önnur mamman hringdi svo þá létum við hina vita. Á meðan við sátum og borðuðum orkuríkan kínverskan mat fækkaði samdráttunum og úr varð að við keyrðum aftur heim. Pínu vonsvikin, ég neita því ekki.
Einn dagur í settan dag. "Jæja núúna má þetta alveg fara að gerast" 

Á þriðjudag mættum við í 40. vikna skoðun hjá ljósmóður. Ég vonaði innilega að hún myndi gera einhver töfrabrögð og senda okkur upp á fæðingardeild. Skoðunin kom vel út en henni fannst ég ekki nógu "fæðingarleg". Hún sagði að það sæist oft vel á konum. Stundum kemur af þeim sérstök lykt. Kjartan kannaðist ekki við neina sérstaka lykt. Hún sagði að ég myndi líklega eiga á fimmtudegi. Jæja, heim fórum við aftur nú til að googla "ways to induce labor".
Settur dagur. "Jæja núúna má þetta alveg fara að gerast" 

Miðvikudagur leið með óþreyjufullu hangsi í tölvunni, kröftugum göngutúr, skoðandi uppskriftir að sterkum mat, raða barnafötum í skúffur og annarri hreiðurgerð. Fékk nokkur skilaboð með: Hvernig gengur? Engir verkir? Ekkert að gerast?
Einn dagur framyfir. "Jæja núúna má þetta alveg fara að gerast" 

Það var ekki fyrr en á fimmtudag þegar ég var viss um að barnið kæmi ekki þann daginn að ég hugsaði: "ég þyrfti kannski frekar bara að slappa af." Ég lagðist inn í rúm, horfði á Modern Family og borðaði súkkulaði. Ég var eflaust búin að koma mér fyrir í svaka huggulegri stöðu, með einn kodda undir bumbunni, annan milli læranna, tvo undir höfði og öxlum og ýmislegt annað sem ég hef fundið til að liða vel. 

Svo mikil varð afslöppunin að ég sótti mér ekki vatn sjálf. 

Fimmtudagskvöld, tveir dagar framyfir.

Eftir miðnætti fann ég aukna samdrætti (af hverju var ég ekki farin að sofa!?). Nú grunaði mig að eitthvað gæti farið af stað.
Tveir dagar framyfir. "Núna er þetta að gerast, ég verð að fara að sofa". 

Föstudag, klukkan 5:20 vaknaði ég við verki. Hringdi fljótlega upp í Hreiður þar sem mér var ráðlagt að taka verkjalyf og fara í bað. Sem ég gerði og vildi helst ekkert koma úr baðinu. Eitthvað þurfti ég þó að borða en ekkert var til svo Kjartan skaust í Nóatún að kaupa orkuríkan mat. Eggjahræra, prótínstykki, powerade var það sem ég náði að koma niður að einhverju leyti áður en verkirnir nálguðust að vera óbærilegir. Þá, um níu leytið, keyrðum við upp á spítala. Ekki hefði mátt seinna vera því ég var komin með 7-8 í útvíkkun þegar ljósmóðir skoðaði mig. Kjartan sagði: "var ég bara í Nóatún og þú með 8 í útvíkkun?!"

Innan skamms var ég komin í fæðingarlaug með glaðloft í túbu að vinna í gegnum hríðirnar. Drengur fæddist klukkan 13.25. Fæðingarsaga kemur seinna ;)

Kæra vinkona, ef þú ert á síðustu dögunum fyrir settan dag vil ég segja þér...

...slappaðu af. Það verður nóg að gera næstu daga. Barnið kemur. Fæðingin verður ótrúleg og líklega dásamleg. Slökktu á facebook. Lestu um fyrstu dagana eftir fæðingu. Láttu dekra við þig. Láttu þig dagdreyma með góðri tónlist. Farðu í bað. Drekktu vatn. Talaðu við barnið þitt. Skrifaðu dagbók. Andaðu. 

Gangi þér rosalega vel, þetta verður yndislegt.

Burðargræjur trompa alltaf kerruna

Margir myndu segja að þeir gætu ekki verið án kerru en ég ætla að gerast svo djörf að segja að við gætum það - með burðargræjum. Við höfum verið kerrulaus í rúmlega mánuð núna. Ég hef ekki einu sinni saknað kerrunnar.

Ég man reyndar ekki eftir neinu skipti þar sem ég hef sleppt því að taka kerruna og saknað hennar. Hinsvegar hafa komið nokkur skipti þar sem ég tók kerruna og sá eftir því!

Eitt skiptið var Esjar örugglega fjögurra mánaða og ég fór með hann í Smáralind. Eftir að hafa farið í nokkrar búðir og setið í smástund á kaffihúsi var hann orðinn þreyttur. Ég gaf honum að drekka, skipti á honum og setti hann aftur í kerruna. "Ónei takk mamma - hér vil ég ekki vera! Ég er þreyttur og vil vera hjá þér!" Bíllinn var því miður lagður í hinum endanum svo það var alveg smástund áður en við kæmumst þangað. Sem betur fer var ég með teygjanlega sjalið með mér. Ég náði að binda það í flýti með þreytt, grátandi barn í kerru og áður en ég (og allt kaffihúsið) vissi af hafði hann róast og leið miklu betur þéttvafinn framan á mömmu sinni. Hann sofnaði fljótlega og ég gekk yfir alla Smáralind með tóma kerru .

Annað skiptið var frekar nýlega, áður en ég "lagði" kerrunni, Esjar um það bil tíu mánaða. Ég var ásamt hópi mæðra á leið í útileikfimi í Elliðaárdalnum. Ég hafði hugsað mér að ganga með hann á bakinu og skilja kerruna eftir. Samt hugsaði ég að hann gæti kannski sofnað og þá væri gott að leggja hann niður svo ég tók kerruna með. Það gekk mjög vel að ganga með hann á bakinu og honum fannst þetta skemmtilegt. Við gengum í smástund og stoppuðum svo til að gera nokkrar æfingar, sipp, armbeygjur og slíkt. Ég setti Esjar í grasið á teppi þar sem hann sat og lék sér og borðaði Cheerios. Hin börnin urðu smátt og smátt leið á því að liggja í vögnum/kerrum og bættust í hópinn á grasið. Þar sátu þau og skiptust á nesti og stútkönnum :) Að æfingum loknum fóru öll börn aftur í farartækin sín en Esjar í pokann sinn á bakið á mér. Við gengum svo tilbaka, gerðum hnébeygjur á leiðinni sem Esjari fannst mjög skemmtilegt! Þegar "æfingin" var búin ákváðum ég og tvær aðrar að halda áfram að labba því veðrið var svo gott og yndislegt í dalnum. Ég setti Esjar þá í kerruna með það í huga að hann myndi sofna. Eitthvað misreiknaði ég hann eða honum hefur fundist svo gaman að vera úti því hann sofnaði ekki og var ekki glaður í kerrunni. Við stoppuðum til að borða og hvíla okkur (enda búnar að ganga í næstum tvo tíma). Eftir það vildi Esjar ekki sjá það að vera í kerrunni! Svo ég gekk með hann á bakinu alla leiðina í gegnum Elliðaárdalinn, með tóma kerru.

Þriðja skiptið sem ég man eftir endaði ekki jafn vel. Þá vorum við Kjartan með Esjar í göngu í miðbænum í júní, Esjar bara eins mánaða gamall. Það er leiðinlegt að vera með kerru/vagn í miðbænum útaf fyrir sig. Alltaf þarf að lyfta upp þrep til að komast inn í búðir og halda hurðum opnum. Við ætluðum bara að vera stutt því hvorki ég né Esjar höfðum mikið þol fyrir snatt og stúss. Við gengum niður Laugaveginn en ákváðum aðeins of neðarlega að snúa við og enduðum á því að hlaupa síðasta spölinn með grátandi barn í vagni. Alls ekki skemmtileg reynsla. Ef hann hefði verið í sjali hefði hann líklega ekki verið jafn órólegur og líklega hefði ég getað gefið honum að drekka - í sjalinu. 

Að hvaða leyti eru burðargræjur eru betri en kerrur?

• Þær komast meira en kerru (þrep, þungar hurðir, grjót, þúfur)
• Barnið er nálægt þeim sem ber það og líður því oftast betur
• Þær taka minna pláss í bíl eða ferðatösku
• Tvær hendur frjálsar
• Mun þægilegra að fara um í margmenni (hönnunarhátíð í Hörpunni)

Núna fer ég hvergi án þess að hafa burðarpokann okkar með. Þegar við förum til útlanda í sumar tökum við burðargræjurnar með en skiljum kerruna eftir heima.

Við notuðum teygjanlegt sjal til fjögurra mánaða og fengum þá Ergo sem er formaður burðarpoki. Hann hefur verið í stanslausri notkun síðan. Nýlega keypti ég rebozo sem er stutt ofið mexíkóskt sjal sem við erum að æfa okkur á og við bíðum eftir langa ofna sjalinu (5,2 m) sem ruglaðist í pósti í Ameríku.

Esjar í teygjanlegu sjali fjögurra mánaða.

Teygjanleg sjöl eru yndisleg fyrstu mánuðina og fást t.d. á þessum stöðum: Tvö Líf, Hönd í hönd, Móðir Kona Meyja. Frábær sængurgjöf!
Hér eru góðar leiðbeiningar fyrir bindingar á teygjanlegu sjali. 

Þegar börnin þyngjast þarf meiri stuðning til að bera þau og má þá nota formaða burðarpoka, mei tai eða ofin sjöl. Allt þetta og fullt af upplýsingum fást hjá Soffíu hjá Hönd í hönd. Athugið að ekki er mælt með burðargræjum sem leyfa barni að snúa fram (t.d. BabyBjörn).

Það er ekki of seint að byrja að bera barn sem er orðið eins, jafnvel tveggja ára! Formaðir burðarpokar þola u.þ.b. 20 kg og ofin sjöl meira.

Horfa, hinkra og hugsa

Á fyrirlestri hjá Sæunni Kjartansdóttur sálgreini um Tengsl foreldra og barna komu "frekjuköst" til umræðu, þá aðallega barna í kringum 2-4 ára aldur. Foreldrar vilja eðlilega fá ráð við hvernig bregðast megi við slíkum köstum og vil ég benda á grein Rakelar fjölskylduráðgjafa um skapofsaköst. Sæunn spurði hinsvegar hvort foreldrarnir gætu séð einhvern aðdraganda eða orsök fyrir köstunum. Hún sagði svo frá einfaldri leið til að fækka slíkum köstum. Sú aðferð nefnist Horfðu, hinkraðu og hugsaðu (eða á ensku Watch, wait and wonder) og er meðferðarúrræði til að bæta tengsl foreldra og ungra barna. Með bættum tengslum öðlast barn (og foreldri) betri líðan.

Horfðu, hinkraðu og hugsaðu
Eitt foreldri og eitt barn eyða hálftíma saman á þægilegum stað án truflana. Ekkert sjónvarp eða tölva. Barnið fær algerlega að ráða hvað er gert á þessum hálftíma og fær óskipta athygli foreldrisins á meðan. Mamman/pabbinn má ekki gera neitt annað en fylgjast með barninu (ekki prjóna eða lesa). Vera til staðar, andlega og líkamlega. Fylgjast með og læra á barnið sitt. Ef barnið vill leika við mömmu eða pabba þá er það velkomið. Þetta er gert á hverjum degi eða eins oft og mögulegt er. Hægt er að nota þessa tækni frá 6 mánaða aldri (og örugglega fyrr). Tilvalið fyrir börn og foreldra að ná saman eftir heilan dag af fjarveru hvort frá öðru. Sæunn sagði að fjölskyldur sem prófuðu þessa aðferð fundu mikinn mun. Bæði foreldrum og barni líður betur.

Það kemur mér alls ekki á óvart að þetta beri árangur. Reynsla okkar hefur sýnt að þegar við náum ekki að vera  mikið til staðar fyrir Esjar í ákveðinn tíma, kvartar hann meira. Minna má út af bregða og hann "hangir meira í okkur". Þetta eru til dæmis dagar þar sem við þurfum bæði að læra mikið og fáum jafnvel aðstoð við að passa. Eða löng veisla þar sem allir vilja leika við hann eða halda á honum. Þá er það eina sem hann þarf gæðastund með mömmu sinni eða pabba.

Ég ætla reyna að sjá til þess að Esjar fái reglulega, og eins oft og hægt er, ótruflaða samverustund með pabba sínum eða mömmu. 

Eiga ekki allir nokkra hálftíma á viku handa barninu sínu?

Sæunn Kjartansdóttir er höfundur bókarinnar Árin sem enginn man. Flestir sem lesa bókina eru mjög ánægðir að hafa lesið hana og vildu óska þess þeir hefðu lesið hana fyrr - sérstaklega ef þeir eiga eldri börn. Ég byrjaði að lesa hana þegar Esjar var minnir mig tveggja mánaða og hefði ég alveg viljað byrja fyrr. Því vil ég mæla með þessar bók fyrir alla - sérstaklega þá sem eiga von á barni!

Að kaupa eða ekki kaupa

Góður verkfræðingur hannar góða brú. Frábær verkfræðingur spyr sig hvort nauðsynlegt sé að byggja brú - og finnur mögulega aðra leið sem uppfyllir þó allar kröfur notenda.

Þegar foreldrar hafa jafnað sig á fyrstu viðbrögðunum við "jákvæða strikinu" á þungunarprófinu vakna ýmsar spurningar og vangaveltur. Þurfum við stærra hús? Eigum við að breyta skrifstofunni í barnaherbergi? Hvernig vagn eigum við að kaupa... Hvað þurfum við að kaupa!?

• "Týpíski listinn": Vagga, barnarúm, sér herbergi, barnastól, vagn, kerru, snuð, leikteppi, ömmustól, hoppuróla, göngugrind, leikgrind, ungbarnaróla, baðbali, skiptiborð, óróa, spiladós og örvandi leikföng.
• "Léttari listinn": Vagn, mögulega skiptiborð. Til viðbótar: Burðarsjal/poka og co-sleeper (ungbarnarúm í  hjónarúm). 

Hvernig er hægt að hafa bara þessa fáu hluti?

Í staðinn fyrir vöggu og barnarúm notuðum við co-sleeper til að byrja með en síðan hefur Esjar sofið í rúminu okkar. Við höfum ekki auka herbergi en þó við hefðum það myndum við ekki nota það sem svefnherbergi fyrir hann. Barn og foreldrar finna til meira öryggis með nálægðinni.

Við settum ekki upp barnarúm fyrr en Esjar var orðinn rúmlega hálfs árs gamall. Þá var hann fyrst farinn að hreyfa sig eitthvað í svefni og vildum við ekki að hann rúllaði úr hjónarúminu. Við prófuðum nokkur kvöld að leggja hann í barnarúmið en hann kom svo upp í til okkar þegar við fórum að sofa eða þegar hann vaknaði. Mér fannst þetta ekkert þægilegt. Mér fannst vesen að þurfa að standa upp og bogra yfir rimlarúminu hálfsofandi til að ná í hann í myrkrinu. 

Flótlega varð rúmið stoppistöð fyrir hreinan þvott á leið í skápa og skúffur. Það nýtist þó vel sem framlenging við rúmið en við höfum það í sömu hæð og okkar og ein hliðin er tekin af. Esjar sefur samt alltaf á dýnunni okkar en það virkar samt aðeins stærra svona, það rúllar allavega enginn út á gólf þeim megin. 

Á tímabili sváfum við reyndar ekki vel öll saman. Ég hafði ekki nægilegt pláss til að sofa og oft  vildi ég ekki færa Esjar vegna áhyggja að hann myndi vakna. Góði verkfræðingurinn myndi þá venja barnið að sofa í sínu eigin rúmi, þó foreldrunum finnist gott að hafa barnið hjá sér. Frábæri verkfræðingurinn myndi ráðleggja kaup á nýju rúmi. Við höfum keypt stærra rúm fyrir okkur síðan hann fæddist og sofum nú öll þægilega í 180 cm breiðu rúmi.
Hér er umfjöllun um öryggisatriði sem hafa ber í huga ef ungbarn á að deila rúmi með foreldrum sínum.

Vagninn notum við daglega (frá um 5 mánaða aldri) fyrir Esjar að sofa í. Flestar íslenskar og líklega skandinavískar fjölskyldur hafa sömu sögu að segja. Börn sofa svo vel úti!

Skiptiborðið reyndist vel fyrstu mánuðina þegar þurfti að skipta ansi ört um bleiur. Þá er fínt að hafa allt á vísum stað. Um leið og börnin fara að hreyfa sig meira verða aðrir staðir hentugri til bleiuskipta. Skiptiborðið er ekki nauðsynlegt en nýttist vel fyrstu mánuðina. 

Í staðinn fyrir kerru er hægt að nota burðarpoka.

Í hvert skipti sem ég fór með Esjar í kerrunni, þá hugsaði ég "nú hefði verið gott að hafa burðarpokann" en aldrei öfugt. Ég notaði pokann alltaf þegar ég tók hann með mér út í búð þegar hann var orðinn of stór fyrir ungbarnasætið en ekki nógu stór fyrir barnasætið í búðarkerrunum. Núna hef ég ekki notað kerruna í viku og hef ekki í huga að taka hana fram aftur. Ég er líka orðin rosalega flink í að bera Esjar á bakinu en þegar börn verða þyngri er mun léttara að bera þau þar er framan á sér. Hann getur séð allt það sama og ég og hallað höfðinu á bakið mitt ef hann vill hvíld.

Við Esjar í göngutúr síðustu helgi

Í staðinn fyrir leikteppi, ömmustól, hoppurólu, göngugrind, leikgrind, ungbarnarólu, óróa, og örvandi leikföng má nota burðarpoka.

Tilgangurinn með öllum þessum græjum er að hafa öruggan stað fyrir barnið svo foreldrar geti sinnt ýmsum verkum og til að veita barninu afþreyingu og örvun. Allt þetta hefur burðarpokinn og meira til! Barnið fær heilmikla afþreyingu af því að spjalla við foreldrana og fylgjast með því sem þau eru að gera. Það þjálfar jafnvægisskyn barnsins að vera í stöðugri hreyfingu með foreldrinu sem og það æfir sig að halda höfði en á jafnframt auðvelt með að hvíla það uppvið bringuna/bakið. 

Flestum foreldrum finnst gott að halda á barninu sínu en enginn getur þó gert það allan daginn án þess að fá vöðvabólgu í axlir og bak. Góði verkfræðingurinn ráðleggur þá að venja barnið við ömmustól eða göngugrind. Foreldrarnir vildu þó gjarnan getað haft barnið nærri sér og frábæri verkfræðingurinn ráðleggur þá kaup á burðarsjali eða poka.

Með nýfætt barn er æðislegt að vera með það í teygjanlegu sjali. Þegar barnið þyngist heldur sjalið ekki nægilega vel og er þá betra að nota annaðhvort burðarpoka eða ofið sjal  sem teygjist ekki. Hægt er að skoða ýmsar burðargræjur hjá Soffíu á hondihond.is. 

Í staðinn fyrir baðbalann má baða barnið í sturtu eða baði með foreldrinu.

Baðbalann notuðum við tvisvar. Fyrst þegar heimaljósmóðirinn sýndi okkur hvernig á að baða nýfætt barn. Svo þegar við prófuðum að gera eins og hún hafði sýnt gekk það ansi brösulega. Fyrst var vatnið ekki nógu heitt. Svo löguðum við hitann en samt líkaði Esjari þetta ekki sérlega vel. Þá benti ein úr mömmuhópnum á að þau tækju ungann sinn með í sturtu. Við prófuðum þetta og líkaði miklu betur! Esjari leið svo vel í fanginu á mér með hlýtt vatnið streymandi yfir okkur. Þannig fengum við heilmikla húð-við-húð snertingu sem er svo mikilvæg fyrir tengslamyndun og öryggiskennd barnsins. 

Við fórum mjög nálægt því að hafa fylgt týpíska listanum. Fullt af þessu dóti fyllti dýrmætt pláss í íbúðinni okkar. Nú þegar ég lít til baka notuðum við það flest ekki mikið og hefðum auðveldlega getað sleppt því. Börnin stækka svo hratt og það væri synd að hafa þau ekki sem mest hjá manni - áður en þau fara að skríða um allt og skoða heiminn!

Tengslauppeldi 102

Ef þú værir með ungbarnið þitt á eyðieyju og hefðir engar bækur, enga klukku og enga ráðgjafa - hvernig myndirðu hugsa um barnið þitt? Þú myndir líklega nota "móður"innsæið til að leiðbeina þér (innsæið á líka við um feður sem og aðra sem láta sér annt um ungbarn). Þú myndir gera þitt besta til að lesa í tjáningu barnsins og einbeita þér að því að læra hvernig barninu líður vel. 

Allir vilja tryggja barninu sínu hamingju í framtíðinni og gera allt sem þeir telja vera barninu fyrir bestu. Séu foreldrar í góðu andlegu jafnvægi og hafi þeir fengið gott uppeldi kemur gott tengslauppeldi þeim náttúrulega (sjá Tengslauppeldi 101). Þeir eru næmir á tilfinningar barnanna sinna, hugga þau þegar þau gráta, gefa þeim að borða þegar þau eru svöng og njóta þess að vera með þeim og að vera nálægt þeim. Flestir ala því börnin sín upp samkvæmt tengslauppeldi án þess að vita að það hafi eitthvað nafn. Hvað þá samtök, bækur, heimildarmyndir og vísindi á bak við sig líka!

Sem betur fer - og því miður - búa nýbakaðir foreldrar ekki á eyðieyju. Allt um kring eru upplýsingar um hvernig eigi að sjá um ungbörn. Hjúkrunarfræðingar og læknar, bækur og blogg, vinir og fjölskylda veita endalaus ráð um hvernig sé best að gera. Mörg þessara ráða eru góð og gagnleg en einnig eru fjölmörg sem eru úrelt og á röngum rökum reist. Þegar fólk gefur slæm ráð er það ekki viljandi gert til að hafa slæm áhrif, fólk einfaldlega veit ekki betur.

Ég hef fulla trú á því að allir foreldrar geri það sem þeir telji vera þeirra barni fyrir bestu. Því miður þýðir það ekki endilega að þeir geri það sem raunverulega er best fyrir barnið. Sumir hafa einfaldlega rangar upplýsingar og enga góða leið til að vita hvað eru réttar upplýsingar. Ég vil bæta mínum ráðum í flóruna af ráðleggingum:

• Farðu eftir sannfæringu þinni og hlýddu ekki á ráð sem láta þér eða barninu líða illa. Kannaðu málið, kannski eru til aðrar lausnir sem henta ykkur betur.

• Viðurkenndu að þú og fólk í kringum þig vitið ekki allt um börn og að þú hafir gott af því að kynna þér ýmislegt um þroska þeirra. (Bækurnar Árin sem enginn man, Sæunn Kjartansdóttir og Why Love Matters, Sue Gerhardt hafa kennt mér heilmikið)

• Verðu góðum tíma með barninu og lærðu að þekkja það (ekki bara fara í gegnum daginn og "sjá um" barnið)

Því fleiri góðar samverustundir sem foreldri (eða aðrir í fjölskyldunni) eiga með barninu því nánari verða tengslin og auðveldara verður að mæta þörfum barnsins rétt. Með góðri samverustund á ég við tíma þar sem þið gerið eitthvað saman (ekki þú að lesa bók og barnið á leika á gólfinu rétt hjá). Til dæmis að lesa saman, fara í sund, leika eða bara stússa með barnið í burðarpoka. Aðalmálið er nálægðin og samveran! 

Það er ágætis breyting að fylgjast ekki með klukkunni heldur barninu. Ég hef nokkrum sinnum dottið í þá gryfju að leggja Esjar út í vagn að sofa "eftir klukkunni" og enda með því að rölta heillengi með hann glaðvakandi - bara af því að nokkra daga á undan sofnaði hann á þessum tíma! Við erum mannleg, sveigjanleg og mismunandi eftir dögum.

Reynum að fylgja meira okkar eigin straumi og gera hluti sem eru skemmtilegir og láta okkur líða vel - með fólki sem okkur finnst skemmtilegt og lætur okkur líða vel.

Prófum að búa aðeins á okkar eigin eyðieyju!

Tengslauppeldi 101

Mér finnst ég vera svo heppin að hafa kynnst fræðigreininni tengslauppeldi. Ég er eflaust betri mamma fyrir vikið. Upplýstari, meðvitaðri og öruggari. Ég byrjaði á því að lesa bókina Árin sem enginn man eftir Sæunni Kjartansdóttur. Vinkona mín sagðist óska þess að hún hefði lesið hana áður en hún átti sitt fyrsta barn, svo ég ákvað að gera það! Bókin er frábær og ég mæli með henni fyrir alla sem umgangast ung börn, en sérstaklega foreldra. Síðan í haust rataði ég í hóp á Facebook sem heitir Tenglsaforeldrar á Íslandi og fór þaðan á fyrirlestur um "Áhrif uppeldis á heilaþroska og persónuleika" sem Rakel Rán Sigurbjörnsdóttir fjölskylduráðgjafi hélt. Þá var ekki aftur snúið, ég varð alveg heilluð. Það var svo margt sem ég vildi óska að ég hefði vitað fyrir löngu, sérstaklega þegar ég vann á leikskólanum en er mjög ánægð að vita nú. 

Í nóvember 2012 stofnuðum við Rakel ásamt fleirum Félag fag- og áhugafólks um tengslauppeldi á Íslandi. Félagið ætlar að kynna samfélagið fyrir góðu áhrifum tengslauppeldis á einn og annan máta.

Mér hefur þó fundist erfitt að útskýra tengslauppeldi í stuttu máli á góðan máta en ætla að reyna. Í grunninn vil ég segja að það sé uppeldisstefna þar sem foreldri er meðvitaður og næmur á tilfinningar og þroska barnsins hverju sinni. Foreldri gerir raunhæfar kröfur til barnsins hvað varðar svefn, matarvenjur, getu til að vera aðskilið frá sér og fleira.

Skipta má hornsteinum tengslauppeldis upp í nokkur lykilhugtök (tekið frá Attachment Parenting International: Eight Principles of Parenting). Gaman væri að fjalla um hvert og eitt þeirra í sér færslu, kannski seinna. Öll þessi átta atriði eiga það sameiginlegt að stuðla að öruggri tengslagerð barns (sjá nánar um tengslagerðir, Wikipedia). 

1.   Undirbúningur fyrir meðgöngu, fæðingu og uppeldi
2.   Næring með ást og virðingu
3.    Bregðast við/svara með næmni
4.    Hlýleg snerting
5.    Tryggja öruggan svefn (barns), líkamlega sem og andlega
6.    Veita skilyrðislausa og ástríka umönnun
7.    Beita jákvæðum aga
8.    Halda eigin jafnvægi og í fjöslkyldunni

Þau eru ekki nákvæm enda er ekki hér á ferð nein uppeldis-"handbók". Það eru engar skyldur eða reglur. Það er heldur ekki þannig að foreldrar þurfi að kynna sér þessi hugtök eða lesa helmikið efni til að nota tengslauppeldi. Þeir þurfa þó að vita aðeins aðeins meira en meðal maður um þroska barna fyrstu 3 árin og hafa öryggi til að fylgja eigin sannfæringu. Ef foreldrar eru í góðu jafnvægi og hafa sjálfir örugga tengslagerð munu þeir að mestu leyti ala börnin sín vel upp og mynda góð tengsl við þau. Séu foreldrar aftur á móti undir miklu álagi (vinna, slæm parasambönd, áhyggjufull) eða hafa óörugga tengslagerð er líklegt að það bitni á uppeldinu og seinna meir líðan og tengslagerð barnanna. Þess vegna er mikilvægt að foreldrar velti fyrir sér þeim aðstæðum sem þeir vilja ala upp barn í og reyni að vinna úr vandamálum séu einhver til staðar. Hvert og eitt foreldri ætti að vera meðvitað um það uppeldi sem það sjálft hlaut (hugtak 1) og að margt frá því smitist út í þeirra eigin uppeldisaðferðir (nema þeir reyni að breyta því). Þetta ómeðvitaða "smit" er kallað uppeldisarfur.

Allra fyrstu dagarnir eftir fæðingu

Fyrstu dagana eftir að krílið er komið í heiminn er mikilvægt að hafa hlutina einfalda.

Öll einbeiting á að fara í að kynnast og tengjast barninu. Kúra, strjúka og tala blíðlega til þess. Öll snerting milli foreldra og barnsins eykur vellíðan og öryggi barnsins svo um að gera að vera sem mest hjá því.

Mamman þarf mikla hvíld, athygli og ummönun.
Best er liggja sem mest. Nefnilega, þegar nýbökuð móðir situr eða stendur eykst blóðflæðið niður í nára og veldur miklum þrýstingi á viðkvæmt svæði sem er mjög bólgið eftir fæðinguna.
Eins og það er gott að losna við þyngdina þá er ýmisleg önnur óþægindi sem koma í staðinn. Maginn er mjög laus og var mér hálf óglatt þegar ég stóð/gekk. Mér  fannst nauðsynlegt að hafa eitthvað þröngt utan um hann til að styðja við. Ég keypti mér aðhaldsbol í Hagkaup og fór ekki úr honum í nokkrar vikur!

Pabbinn hefur það hlutverk að færa henni vatnsglas (í hvert skipti sem hún gefur barninu að drekka og eftir þörfum), hjálpa henni að koma sér vel fyrir í brjóstagjöfinni (púðar), fylgjast með lyfjum sem hún er að taka (bólgueyðandi og verkjalyf), taka myndir og sjá um máltíðir.
Látið 1944 bjóða ykkur í mat eða kannski geta mamma ykkar eða pabbi eldað mat og komið með til ykkar.

Haldið gestum í algeru lágmarki, helst enga gesti fyrstu 2-3 dagana. Ef gestir koma passið að þeir stoppi ekki lengi. Þetta getur verið erfitt að neita ofurspenntum ættingjum og vinum um heimsókn en mamman er að jafna sig eftir mikið og erfitt ferli og á ekki auðvelt með að sitja eða standa lengi vegna verkja.
Þetta er ykkar stund, hinir mega alveg bíða í nokkra daga. Tilvalið er að (pabbinn) sendi myndir af krílinu til allra nánustu og skilaboð um hvenær velkomið er að hafa samband. Flestir skilja þetta mjög vel en alltaf eru sumir sem átta sig ekki á þessu.

Punktið hjá ykkur spurningar eða vangaveltur fyrir heimaljósmóðurina svo það gleymist ekki. Svo er auðvitað alltaf hægt að hringja upp á kvennadeild.
Kæra móðir, vertu viss um að brjóstagjöfin fari rétt fram. Annars er hætt við því að sár myndist og það er alls ekki þægilegt. Spurðu heimaljósuna eða hafðu samband við brjóstagjafaráðgjafa uppi á landspítala ef þú hefur einhverjar áhyggjur. Hugarfar getur haft mikil áhrif svo bjartsýni og jákvæðni eru góð lykilorð til að hafa í huga!

Ég og Esjar (eins dags gamall)

Lifið í augnablikinu, drekkið í ykkur tilfinningarnar og látið ykkur líða vel með litlu nýju ástinni ykkar.