Lykillinn að farsælli brjóstagjöf

Kæra ólétta vinkona.

Á meðgöngunni eru milljón hlutir sem veltast í höfði þér varðandi barnið og allt sem því tengist. Eitt af þeim er örugglega brjóstagjöf. Ef þú ert að lesa þetta ertu að öllum líkindum íslensk og munt því líklega vilja hafa barn þitt á brjósti þar sem hlutfall kvenna sem byrja brjóstagjöf er í kringum 99% á Íslandi *klapp á bakið íslenskar konur*. Ég vil aðeins deila með þér þeim atriðum sem eru almennt talin stuðla að farsælli brjóstagjöf og reyndist mér vel.

Númer eitt: Þekking

Að vita við hverju er að búast tel ég vera gríðarlega mikilvægt. Bíómyndarhugmyndin af brjóstagjöf þar sem konan tekur barnið nýfætt og heldur því í fangi sér meðan það gúlpar ofan í sig brjóstamjólk segir ekki alveg alla söguna. Því meira sem þú veist um eðlilegan framgang brjóstagjafar og hvar hjálp er að finna, þeim mun líklegra er að ykkur gangi vel. Ég fór á námskeið hjá Björkinni sem heitir Brjóstagjöf og umönnun nýbura. Ég er viss um að þar var grunnurinn lagður að þeirri góðu brjóstagjöf sem við Esjar höfum notið. 

Hér er bæklingur heilsugæslunnar um brjóstagjöf með fullt af góðum upplýsingum.

Númer tvö: Hugarfar

Eitt af því sem ég tók með mér heim af námskeiðinu var: Hugarfar skiptir öllu máli. Vera jákvæð og bjartsýn. Hugsa bara allan daginn: 

Þetta mun ganga vel, ég er með fullt af mjólk, við getum þetta 

Númer þrjú: Aðstoð

Ef það gengur illa eða þú ert ekki viss um að þið séuð að gera rétt  - fáðu aðstoð. Ég hringdi bjöllunni í hvert einasta skipti sem ég gaf Esjari á Hreiðrinu og bað ljósmóður að fylgjast með og leiðbeina. Ég get ekki sagt að ég hafi alltaf fengið sömu leiðbeiningarnar en þó hjálpaði heilmikið að fá þær inn og heyra hvað þær höfðu að segja. Við vorum síðan svo "heppin" að Esjar fékk gulu og við lögðumst inn í tvær nætur þegar hann var þriggja daga gamall. Þá tók á móti okkur ljósmóðir sem var brjóstagjafaráðgjafi og hún tók okkur í gegn og lagaði það sem upp á vantaði.

Brjóstagjafaráðgjafar eru starfandi á sumum heilsugæslum og svo veitir Ingibjörg ráðgjöf á einkastofu sinni í Lygnu. 

Komdu í hópinn Stuðningskonur við brjóstagjöf á facebook. Þar er fullt af yndislegum konum sem vilja ekkert meira en að þér gangi vel með brjóstagjöf. 

Númer fjögur: Hvíld og næring

Það er ekki að ástæðulausu að tönglast er á þessu við nýbakaðar mæður. Líkaminn á auðveldast með að framleiða mjólk ef hann fær hvíld, góða næringu og nóg af vatni. Þannig að, hvíldu þig með barninu eins og þú getur, borðaðu hollan mat og drekktu vatn þegar þú ert þyrst.

Númer fimm: Ekkert stress

Lágmarka ætti stress/streitu eins og hægt er. Nú er mismunandi hvað veldur streitu hjá fólki en nokkuð algengt er þetta týpíska daglegar áreiti; þvottur, þrif, tiltekt, krefjandi gestir ;) Mamman á því að fá frið til að liggja með tásur upp í loft og hugsa um mjólk að fossa úr brjóstunum sínum!

Gangi þér vel!

Skrifað í tilefni Brjóstagjafavikunnar á Íslandi, september 2013

Er hann ekki "vær og góður"?

Æj þessi spurning. Er ekkert annað hægt að spyrja nýbakað foreldra? Börn "eiga" ekki endilega að vera fullkomlega vær og góð alltaf. Auðvitað er gaman þegar gengur mjög vel. Þegar barn og foreldri smella frábærlega saman og læra fljótt hvort inn á annað. En allt hitt er líka alveg eðlilegt. Hér eru upplýsingar af tveimur glærum frá barnalækninum Sigurði Þorgrímssyni um "Algeng vandamál á fyrsta ári."

Óværð ungbarna

• Heilbrigð og eðlileg börn gráta
• Grátur er hluti af eðlilegri hegðun
• Ung börn gráta af ýmsum ástæðum:
• vantar athygli
• eru svöng
• líður illa
• finna til
• Óværð er ein algengasta kvörtun foreldra vegna ungbarna á fyrstu vikum og mánuðum
• Veldur oft kvíða [hjá foreldrum] og leiðir til óæskilegra breytinga á umönnun barna
• Leiðir einnig til vafasamra rannsókna sjúkdómsgreininga og meðferða [óhefðbundnar lækningar eins og hómópatía og höfuðbeina- og spjaldhryggjöfnun]
• Mikill kostnaður fyrir heilbrigðiskerfið
• Líkamleg vandamál skýra sennilega innan við 5%.

Þarna slær hann á þá hugmynd að öll börn eigi að vera "vær og góð". Að vera ungbarn er heilmikil og krefjandi vinna og ekki skrýtið að stundum gangi aðeins illa. Foreldrar þurfa líka tíma til að jafna sig á fæðingunni/meðgöngunni og finna sig í nýja ábyrgðarfulla hlutverkinu. Oft leitar fólk þó frekar líkamlegra skýringa þó þær séu eins óalgengar og innan við 5%. Ég vildi að ég myndi oftar heyra fólk segja við nýbakaða foreldra "líður honum ekki bara best hjá mömmu sinni/pabba sínum?" t.d. þegar barn kvartar í fangi ókunnugra heldur en "er maginn að angra hann?".

Tengslauppeldi 101

Mér finnst ég vera svo heppin að hafa kynnst fræðigreininni tengslauppeldi. Ég er eflaust betri mamma fyrir vikið. Upplýstari, meðvitaðri og öruggari. Ég byrjaði á því að lesa bókina Árin sem enginn man eftir Sæunni Kjartansdóttur. Vinkona mín sagðist óska þess að hún hefði lesið hana áður en hún átti sitt fyrsta barn, svo ég ákvað að gera það! Bókin er frábær og ég mæli með henni fyrir alla sem umgangast ung börn, en sérstaklega foreldra. Síðan í haust rataði ég í hóp á Facebook sem heitir Tenglsaforeldrar á Íslandi og fór þaðan á fyrirlestur um "Áhrif uppeldis á heilaþroska og persónuleika" sem Rakel Rán Sigurbjörnsdóttir fjölskylduráðgjafi hélt. Þá var ekki aftur snúið, ég varð alveg heilluð. Það var svo margt sem ég vildi óska að ég hefði vitað fyrir löngu, sérstaklega þegar ég vann á leikskólanum en er mjög ánægð að vita nú. 

Í nóvember 2012 stofnuðum við Rakel ásamt fleirum Félag fag- og áhugafólks um tengslauppeldi á Íslandi. Félagið ætlar að kynna samfélagið fyrir góðu áhrifum tengslauppeldis á einn og annan máta.

Mér hefur þó fundist erfitt að útskýra tengslauppeldi í stuttu máli á góðan máta en ætla að reyna. Í grunninn vil ég segja að það sé uppeldisstefna þar sem foreldri er meðvitaður og næmur á tilfinningar og þroska barnsins hverju sinni. Foreldri gerir raunhæfar kröfur til barnsins hvað varðar svefn, matarvenjur, getu til að vera aðskilið frá sér og fleira.

Skipta má hornsteinum tengslauppeldis upp í nokkur lykilhugtök (tekið frá Attachment Parenting International: Eight Principles of Parenting). Gaman væri að fjalla um hvert og eitt þeirra í sér færslu, kannski seinna. Öll þessi átta atriði eiga það sameiginlegt að stuðla að öruggri tengslagerð barns (sjá nánar um tengslagerðir, Wikipedia). 

1.   Undirbúningur fyrir meðgöngu, fæðingu og uppeldi
2.   Næring með ást og virðingu
3.    Bregðast við/svara með næmni
4.    Hlýleg snerting
5.    Tryggja öruggan svefn (barns), líkamlega sem og andlega
6.    Veita skilyrðislausa og ástríka umönnun
7.    Beita jákvæðum aga
8.    Halda eigin jafnvægi og í fjöslkyldunni

Þau eru ekki nákvæm enda er ekki hér á ferð nein uppeldis-"handbók". Það eru engar skyldur eða reglur. Það er heldur ekki þannig að foreldrar þurfi að kynna sér þessi hugtök eða lesa helmikið efni til að nota tengslauppeldi. Þeir þurfa þó að vita aðeins aðeins meira en meðal maður um þroska barna fyrstu 3 árin og hafa öryggi til að fylgja eigin sannfæringu. Ef foreldrar eru í góðu jafnvægi og hafa sjálfir örugga tengslagerð munu þeir að mestu leyti ala börnin sín vel upp og mynda góð tengsl við þau. Séu foreldrar aftur á móti undir miklu álagi (vinna, slæm parasambönd, áhyggjufull) eða hafa óörugga tengslagerð er líklegt að það bitni á uppeldinu og seinna meir líðan og tengslagerð barnanna. Þess vegna er mikilvægt að foreldrar velti fyrir sér þeim aðstæðum sem þeir vilja ala upp barn í og reyni að vinna úr vandamálum séu einhver til staðar. Hvert og eitt foreldri ætti að vera meðvitað um það uppeldi sem það sjálft hlaut (hugtak 1) og að margt frá því smitist út í þeirra eigin uppeldisaðferðir (nema þeir reyni að breyta því). Þetta ómeðvitaða "smit" er kallað uppeldisarfur.

Allra fyrstu dagarnir eftir fæðingu

Fyrstu dagana eftir að krílið er komið í heiminn er mikilvægt að hafa hlutina einfalda.

Öll einbeiting á að fara í að kynnast og tengjast barninu. Kúra, strjúka og tala blíðlega til þess. Öll snerting milli foreldra og barnsins eykur vellíðan og öryggi barnsins svo um að gera að vera sem mest hjá því.

Mamman þarf mikla hvíld, athygli og ummönun.
Best er liggja sem mest. Nefnilega, þegar nýbökuð móðir situr eða stendur eykst blóðflæðið niður í nára og veldur miklum þrýstingi á viðkvæmt svæði sem er mjög bólgið eftir fæðinguna.
Eins og það er gott að losna við þyngdina þá er ýmisleg önnur óþægindi sem koma í staðinn. Maginn er mjög laus og var mér hálf óglatt þegar ég stóð/gekk. Mér  fannst nauðsynlegt að hafa eitthvað þröngt utan um hann til að styðja við. Ég keypti mér aðhaldsbol í Hagkaup og fór ekki úr honum í nokkrar vikur!

Pabbinn hefur það hlutverk að færa henni vatnsglas (í hvert skipti sem hún gefur barninu að drekka og eftir þörfum), hjálpa henni að koma sér vel fyrir í brjóstagjöfinni (púðar), fylgjast með lyfjum sem hún er að taka (bólgueyðandi og verkjalyf), taka myndir og sjá um máltíðir.
Látið 1944 bjóða ykkur í mat eða kannski geta mamma ykkar eða pabbi eldað mat og komið með til ykkar.

Haldið gestum í algeru lágmarki, helst enga gesti fyrstu 2-3 dagana. Ef gestir koma passið að þeir stoppi ekki lengi. Þetta getur verið erfitt að neita ofurspenntum ættingjum og vinum um heimsókn en mamman er að jafna sig eftir mikið og erfitt ferli og á ekki auðvelt með að sitja eða standa lengi vegna verkja.
Þetta er ykkar stund, hinir mega alveg bíða í nokkra daga. Tilvalið er að (pabbinn) sendi myndir af krílinu til allra nánustu og skilaboð um hvenær velkomið er að hafa samband. Flestir skilja þetta mjög vel en alltaf eru sumir sem átta sig ekki á þessu.

Punktið hjá ykkur spurningar eða vangaveltur fyrir heimaljósmóðurina svo það gleymist ekki. Svo er auðvitað alltaf hægt að hringja upp á kvennadeild.
Kæra móðir, vertu viss um að brjóstagjöfin fari rétt fram. Annars er hætt við því að sár myndist og það er alls ekki þægilegt. Spurðu heimaljósuna eða hafðu samband við brjóstagjafaráðgjafa uppi á landspítala ef þú hefur einhverjar áhyggjur. Hugarfar getur haft mikil áhrif svo bjartsýni og jákvæðni eru góð lykilorð til að hafa í huga!

Ég og Esjar (eins dags gamall)

Lifið í augnablikinu, drekkið í ykkur tilfinningarnar og látið ykkur líða vel með litlu nýju ástinni ykkar.